Art. 242 Konstytucji RP z 1997 r.

Wszystkie rozporządzenia, uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia ministrów i innych organów państwowych, wydane na podstawie dawnych przepisów, zachowały moc obowiązującą tylko do czasu ich zastąpienia nowymi aktami. Konstytucja wyznaczyła na to rygorystyczny termin: nie dłuższy niż rok od dnia wejścia w życie nowej ustawy zasadniczej. Było to konieczne, ponieważ przed 1997 rokiem wiele urzędów wydawało akty prawne bez wyraźnego upoważnienia ustawowego, co w nowym systemie demokratycznym stało się niedopuszczalne.

Ten proces „czyszczenia” systemu prawnego miał na celu zapewnienie, że każdy przepis ograniczający wolność obywatela lub nakładający na niego obowiązki ma swoje źródło bezpośrednio w ustawie uchwalonej przez Sejm.

Konstytucja RP w art. 92 wprowadziła surowe wymogi dla rozporządzeń (muszą być wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia), a art. 242 wymusił na administracji rządowej szybką rewizję tysięcy starych dokumentów. Dzięki temu z polskiego prawa zniknęły niejasne „instrukcje” i „wytyczne”, które wcześniej często zastępowały jasne przepisy prawa.

Wprowadzenie tej rocznej granicy czasowej zapobiegło sytuacji, w której stare, niedemokratyczne przyzwyczajenia urzędnicze mogłyby trwać w nieskończoność. Każdy organ państwowy musiał w tym czasie albo uzyskać nową podstawę prawną dla swoich działań, albo pogodzić się z wygaśnięciem dotychczasowych uprawnień.

Był to milowy krok w stronę budowy państwa, w którym to prawo, a nie urzędnik, wyznacza granice wolności jednostki. Cały ten mechanizm służył ujednoliceniu i uproszczeniu systemu prawnego dla dobra wszystkich obywateli.

Warto zauważyć, że ten artykuł był bezpośrednim uderzeniem w tzw. „prawotwórstwo administracyjne”. Zmuszając rząd do przedstawienia nowych projektów ustaw i rozporządzeń, Konstytucja przywróciła parlamentowi należne mu miejsce jako jedynemu kreatorowi prawa powszechnie obowiązującego.

Dziś, patrząc z perspektywy czasu, art. 242 jawi się jako skuteczna „bariera sanitarna”, która oddzieliła stary system prawny od nowej, przejrzystej rzeczywistości prawnej.