Art. 240 Konstytucji RP z 1997 r.

Art. 240 dotyczy bardzo konkretnego i kontrowersyjnego z perspektywy ekonomicznej uprawnienia, jakim było finansowanie deficytu bezpośrednio przez bank centralny.

Był to przepis wyjątkowy, ponieważ docelowo Konstytucja w art. 220 ust. 2 wprowadziła surowy i bezwzględny zakaz finansowania deficytu przez Narodowy Bank Polski. Twórcy ustawy zasadniczej zdawali sobie sprawę, że tzw. „drukowanie pieniądza” prowadzi do inflacji, jednak dali państwu rok na ostateczne odejście od tej dawnej praktyki.

Ten roczny okres przejściowy był swego rodzaju „poduszką bezpieczeństwa” dla finansów publicznych. Pozwolił on na łagodne dostosowanie budżetu do nowych, rygorystycznych zasad rynkowych, które narzucała Konstytucja. Dzięki temu rząd miał czas na znalezienie innych źródeł finansowania wydatków państwa, takich jak emisja obligacji czy lepsza ściągalność podatków, bez narażania kraju na nagły wstrząs finansowy w momencie zmiany ustroju.

Warto podkreślić, że był to jeden z najważniejszych kroków w stronę budowy stabilnej i niezależnej waluty. Zakaz zaciągania zobowiązań w banku centralnym, który stał się w pełni skuteczny po upływie roku, odebrał politykom możliwość łatwego łatania dziury budżetowej kosztem wartości pieniądza w portfelach obywateli. Konstytucja RP postawiła tutaj wyraźną barierę, która chroni naszą gospodarkę przed populistycznymi decyzjami mogącymi zrujnować stabilność cen.

Dziś ten przepis jest już tylko wspomnieniem trudnych czasów transformacji, ale przypomina o tym, jak wielką wagę ustawa zasadnicza przywiązuje do zdrowych finansów publicznych. To właśnie dzięki takim zapisom Polska mogła zbudować wiarygodność na arenie międzynarodowej i uniknąć wielu kryzysów, które dotykały państwa niestosujące się do tak twardych reguł budżetowych.