Art. 184 Konstytucji RP z 1997 r.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oraz inne sądy administracyjne pełnią specyficzną funkcję: sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej. Oznacza to, że jeśli urząd wyda decyzję, z którą się nie zgadzasz – na przykład odmówi pozwolenia na budowę lub nałoży niesłuszną karę finansową – to właśnie tutaj można szukać ratunku. Sądy te sprawdzają, czy urzędnicy działali zgodnie z prawem, czy nie przekroczyli swoich uprawnień i czy rzetelnie rozpatrzyli sprawę.

Zakres tej kontroli obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał podejmowanych przez samorządy (rady gmin, powiatów) oraz aktów prawnych wydawanych przez terenowe organy administracji rządowej (np. wojewodów). Jest to kluczowy element praworządności ponieważ zapewnia, że lokalne prawo nie będzie sprzeczne z normami wyższego rzędu. NSA stoi na szczycie tej struktury, dbając o to, by sądy administracyjne w całym kraju stosowały jednolite standardy oceny pracy urzędów.

Sądownictwo administracyjne jest dla obywatela tarczą. W przeciwieństwie do sądów powszechnych, gdzie często spierasz się z innym obywatelem lub firmą, tutaj stroną przeciwną jest państwo i jego aparat władzy.

Dzięki istnieniu NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych, relacja między człowiekiem a urzędem przestaje być relacją podległości, a staje się relacją prawną, w której bezstronny sędzia ma prawo uchylić każdą błędną decyzję władzy, przywracając naruszony porządek.