Art. 183 Konstytucji RP z 1997 r.

Sąd Najwyższy pełni funkcję naczelnego organu nadzorczego nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Jego głównym zadaniem nie jest ponowne rozpatrywanie każdej sprawy, ale dbanie o to, by prawo w całej Polsce było rozumiane i stosowane w taki sam sposób.

Robi to m.in. poprzez rozpatrywanie kasacji od prawomocnych wyroków oraz wydawanie uchwał mających na celu wyjaśnienie skomplikowanych przepisów. Dzięki temu obywatel ma pewność, że identyczna sytuacja prawna zostanie oceniona tak samo w Gdańsku, jak i w Krakowie.

Poza nadzorem orzeczniczym Sąd Najwyższy wykonuje także inne ważne czynności określone w przepisach, oraz odpowiednie ustawy. Do jego kluczowych kompetencji należy m.in. stwierdzanie ważności wyborów do Sejmu i Senatu, wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ważności ogólnokrajowych referendów.

Jest on więc ostatecznym arbitrem w najważniejszych procesach demokratycznych w państwie, co stawia go w roli strażnika stabilności ustrojowej kraju.

Na czele tej instytucji stoi Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, powoływany przez Prezydenta na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego. Taka konstrukcja ma gwarantować autorytet i ciągłość działania tej instytucji.

Sąd Najwyższy stanowi najwyższy poziom „drabiny” sądowniczej, będąc dla obywateli ostatnią instancją, która czuwa nad tym, by wymiar sprawiedliwości działał rzetelnie, fachowo i zgodnie z najwyższymi standardami prawnymi.