Art. 167 Konstytucji RP z 1997 r.

Jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań. Oznacza to, że każda gmina, powiat czy województwo musi posiadać środki finansowe pozwalające na realne wykonanie nałożonych na nie obowiązków.

Dochody samorządu dzielą się na dochody własne (np. lokalne podatki i opłaty), a także subwencje ogólne i dotacje celowe przekazywane z budżetu państwa. Dzięki takiemu zróżnicowaniu źródeł finansowania lokalne wspólnoty mogą planować inwestycje i bieżące wydatki.

Zmiany w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego następują wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych. Jest to niezwykle ważna zasada chroniąca samorządy przed tzw. „pustymi kompetencjami”.

Jeśli państwo nakłada na gminę nowe obowiązki, na przykład w sferze edukacji czy ochrony zdrowia, ma jednocześnie obowiązek wskazać lub przekazać pieniądze niezbędne do ich realizacji. Zapobiega to sytuacji, w której lokalne budżety stałyby się niewydolne przez nadmiar narzuconych z góry zadań.

Warto zauważyć, że źródła dochodów samorządu muszą być określone w ustawach. Daje to radnym i włodarzom poczucie stabilności prawnej, pozwalając na przewidywanie wpływów do budżetu w kolejnych latach.

System ten uwzględnia również różnice w zamożności poszczególnych regionów – bogatsze gminy dzielą się częścią swoich wpływów z uboższymi, co ma na celu wyrównywanie szans rozwojowych mieszkańców w całej Polsce, niezależnie od tego, czy mieszkają w dużej metropolii, czy w niewielkiej miejscowości rolniczej.