Art. 16 Konstytucji RP z 1997 r.

Przepis ten definiuje wszystkich mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego, takich jak gminy, jako wspólnotę samorządową z mocy prawa. Oznacza to, że każdy z nas, przez sam fakt zamieszkania w danej miejscowości, staje się częścią lokalnego samorządu i ma prawo o nim współdecydować. Jest to fundament, który nadaje samorządom podmiotowość i sprawia, że nie są one tylko oddziałami administracji rządowej, ale grupami ludzi dbającymi o wspólny interes.

Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej i wykonuje istotną część zadań administracyjnych w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zasada ta łączy się bezpośrednio z art. 165, który przyznaje jednostkom samorządu osobowość prawną oraz ochronę sądową ich samodzielności. Konstytucja Polski gwarantuje w ten sposób, że lokalne społeczności mają realne narzędzia do zarządzania swoimi sprawami, co pozwala na sprawne funkcjonowanie państwa na każdym jego szczeblu.