Art. 169 Konstytucji RP z 1997 r.

Jednostki samorządu terytorialnego realizują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących oraz wykonawczych. Organem stanowiącym w gminie jest rada gminy, w powiecie rada powiatu, a w województwie sejmik województwa – to one podejmują najważniejsze decyzje i uchwalają lokalne prawo.

Z kolei organy wykonawcze, takie jak wójt, burmistrz czy prezydent miasta, odpowiadają za wprowadzanie tych uchwał w życie i codzienne zarządzanie urzędem. Taki podział ról zapewnia przejrzystość i wzajemną kontrolę wewnątrz lokalnych struktur władzy.

Wybory do organów stanowiących są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Oznacza to, że każdy pełnoletni mieszkaniec ma prawo głosu, a jego karta wyborcza waży tyle samo, co każda inna. Zasady te gwarantują, że władza na poziomie lokalnym ma silny mandat społeczny i faktycznie reprezentuje interesy mieszkańców danej wspólnoty.

Dzięki bezpośredniości wyborów obywatele mają poczucie, że ich głos ma realny wpływ na obsadę kluczowych stanowisk w ich najbliższym otoczeniu.

Ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego jest określony w granicach ustaw przez ich organy stanowiące. Daje to wspólnotom pewną swobodę w dopasowaniu swojej organizacji do lokalnych potrzeb, na przykład poprzez tworzenie odpowiednich komisji w radzie czy jednostek pomocniczych, takich jak sołectwa lub dzielnice.

Pozwala to na większą elastyczność i sprawia, że administracja jest bliżej ludzi, reagując na specyficzne wyzwania, z jakimi borykają się mieszkańcy konkretnego regionu czy miasta.