Art. 237 Konstytucji RP z 1997 r.

W okresie 4 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji w sprawach o wykroczenia orzekały kolegia do spraw wykroczeń przy sądach rejonowych. Było to rozwiązanie tymczasowe, które miało pozwolić na stopniowe wygaszenie organów o charakterze administracyjnym i przekazanie ich kompetencji w pełni do sądów powszechnych.

Konstytucja wprowadziła jednak natychmiastowe zabezpieczenie: o najsurowszej karze, jaką był areszt, od początku mógł decydować wyłącznie sąd. Dzięki temu obywatele zyskali gwarancję, że o ich wolności nie będą decydować urzędnicy, lecz niezawiśli sędziowie.

Druga część tego przepisu gwarantowała każdemu prawo do odwołania się od orzeczenia kolegium bezpośrednio do sądu. Takie rozwiązanie było niezbędne, aby zapewnić standardy rzetelnego procesu. Wcześniej kolegia nie zapewniały tak wysokiego poziomu ochrony prawnej jak sądy, dlatego okres przejściowy służył przygotowaniu polskiego wymiaru sprawiedliwości na przejęcie tysięcy nowych spraw bez paraliżowania pracy sędziów.

Zapisy te miały ogromne znaczenie dla zwykłych ludzi, ponieważ to właśnie sprawy o wykroczenia – jak zakłócanie spokoju czy drobne kradzieże – dotykają obywateli najczęściej. Reforma ta ostatecznie zakończyła epokę orzekania o karach przez organy pozasądowe, co było wielkim krokiem w stronę pełnej praworządności.

Dziś, po upływie wspomnianych 4 lat, kolegia już nie istnieją, a wszystkie sprawy o wykroczenia są rozpatrywane przez sądy, co jest realizacją prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny i bezstronny sąd.