Rozdział XI. Stany nadzwyczajne
Art. 228.
1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej.
2. Stan nadzwyczajny może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które podlega dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomości.
3. Zasady działania organów władzy publicznej oraz zakres, w jakim mogą zostać ograniczone wolności i prawa człowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych, określa ustawa.
4. Ustawa może określić podstawy, zakres i tryb wyrównywania strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela.
5. Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa.
6. W czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione: Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych.
7. W czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzane referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzane wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu. Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.
Komentarz
Artykuł, który otwiera rozdział poświęcony sytuacjom szczególnym, w których normalne funkcjonowanie państwa jest zagrożone.
W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej. Ustawa zasadnicza wyraźnie podkreśla, że stany te są rozwiązaniem ostatecznym. Nie można ich wprowadzać dowolnie; muszą istnieć realne powody, których nie da się rozwiązać przy użyciu standardowych uprawnień policji, wojska czy służb medycznych. Każdy stan nadzwyczajny musi być wprowadzony na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, które podaje się do publicznej wiadomości.
Działania podejmowane w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa. Oznacza to zasadę proporcjonalności – władza nie może ograniczać praw obywatelskich bardziej, niż jest to absolutnie konieczne do opanowania kryzysu. Ponadto, w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu, nie może zostać zmieniona Konstytucja RP, ordynacje wyborcze ani nie mogą zostać przeprowadzone wybory parlamentarne, prezydenckie czy samorządowe.
Te ograniczenia mają na celu ochronę fundamentów demokracji przed nadużyciami. Gdyby wybory odbywały się w trakcie powodzi lub konfliktu zbrojnego, ich wynik mógłby nie odzwierciedlać prawdziwej woli narodu, a obywatele mogliby mieć utrudniony dostęp do lokali wyborczych. Zapisy te gwarantują, że stany nadzwyczajne służą wyłącznie ratowaniu państwa, a nie przedłużaniu władzy przez konkretne ugrupowanie polityczne. Organem uprawnionym do kontroli zasadności wprowadzania takich obostrzeń jest zawsze parlament.
Warto pamiętać, że szczegółowe zasady dotyczące odszkodowań za straty majątkowe powstałe w wyniku ograniczenia wolności i praw człowieka w tych okresach określa ustawa. System ten ma zapewniać, że państwo bierze odpowiedzialność za skutki swoich nadzwyczajnych decyzji.
Możesz nam pomóc w rozwoju i utrzymaniu serwisu, robiąc codzienne zakupy lub kupując Konstytucję RP przez poniższe linki. Nic nie tracisz, a my zyskujemy niewielką prowizję. Dziękujemy!
Komentarze, opinie
Kulturalne komentarze i opinie – anonimowo, bez konieczności rejestracji i logowania. Wulgarne i obraźliwe treści nie będą publikowane. Błędy na tej stronie lub w serwisie oraz propozycje zmian/ulepszeń można również zgłaszać w komentarzu – dziękujemy.