Art. 211 Konstytucji RP z 1997 r.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez uprzedniej zgody Sejmu. Ta gwarancja prawna, zwana immunitetem, ma na celu zabezpieczenie osoby pełniącej tę funkcję przed ewentualnymi próbami odwetu lub zastraszania ze strony instytucji, których działania Rzecznik poddaje krytyce. Dzięki temu może on interweniować w sprawach trudnych i kontrowersyjnych, mając pewność, że jego status prawny jest chroniony przed bezzasadnymi oskarżeniami o charakterze politycznym.

Zasada nietykalności osobistej sprawia, że Rzecznik nie może zostać zatrzymany ani aresztowany, chyba że zostanie ujęty na gorącym uczynku przy popełnianiu przestępstwa, a jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. W takiej wyjątkowej sytuacji o fakcie zatrzymania musi zostać niezwłocznie powiadomiony Marszałek Sejmu. Marszałek ma prawo nakazać natychmiastowe zwolnienie Rzecznika, jeśli uzna, że dalsze przetrzymywanie go naruszałoby powagę urzędu lub było nieuzasadnione w świetle obowiązującego prawa.

Ochrona ta, którą przewiduje Konstytucja Polski, jest niezbędna dla zachowania realnej niezależności Rzecznika. W systemie demokratycznym organ ten musi mieć możliwość wytykania błędów policji, prokuraturze czy urzędom skarbowym bez obawy o własne bezpieczeństwo prawne. Immunitet rzecznika stanowi więc pośrednio gwarancję dla każdego obywatela, że osoba stojąca na straży jego praw nie zostanie uciszona przez aparat państwowy w momencie, gdy jej pomoc będzie najbardziej potrzebna.

Konstytucja w ten sposób domyka system gwarancji ustrojowych dla tego urzędu. Stabilność sprawowania funkcji, połączona z brakiem obawy o bezpodstawne ściganie karne, pozwala Rzecznikowi na pełne poświęcenie się misji ochrony wolności i praw człowieka. Jest to jeden z fundamentów państwa prawa, w którym kontrola nad władzą musi być realna i skuteczna.