Art. 175 Konstytucji RP z 1997 r.

Wymiar sprawiedliwości w Polsce jest realizowany przez konkretną grupę organów, do których należą: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Taka struktura gwarantuje, że każda sprawa trafi do odpowiednio wyspecjalizowanych sędziów.

Sądy powszechne zajmują się większością spraw cywilnych i karnych, administracyjne kontrolują urzędy, a wojskowe orzekają w sprawach żołnierzy. Sąd Najwyższy stoi na straży jednolitości orzecznictwa, dbając, aby przepisy, które zawiera Konstytucja, były interpretowane tak samo w całym kraju.

Ustanowienie zamkniętego katalogu sądów ma na celu ochronę obywateli przed tworzeniem doraźnych trybunałów, które mogłyby być sterowane politycznie. W normalnych warunkach żadna inna instytucja nie może przejąć roli sędziego i rozstrzygać o winie lub karze. Tylko niezawisłe sądy wymienione w tym artykule mają monopol na orzekanie, co zapewnia stabilność systemu prawnego i przewidywalność dla osób szukających sprawiedliwości przed obliczem Temidy.

Wyjątkową sytuację przewidziano jedynie na czas wojny. Tylko wtedy ustawa może dopuścić ustanowienie sądu wyjątkowego lub zastosowanie trybu doraźnego. Jest to jednak rozwiązanie ostateczne, które ma służyć ochronie państwa w chwilach najwyższego zagrożenia.

W czasie pokoju Konstytucja kategorycznie zabrania tworzenia takich sądów, co stanowi jeden z najważniejszych bezpieczników chroniących nas przed arbitralnymi i niesprawiedliwymi wyrokami wydawanymi pod presją chwili lub politycznego zapotrzebowania.